Gebruikte bronnen en literatuur

 

Schriftelijke en digitale bronnen

 

Archief Dagblad Zaanstreek (DZ)

Archief De Typhoon (o.a. artikelenreeks P. Heere)

Archief De Zaanlander

Archief Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Archief Nederlands-Israëlitische Gemeente Zaanstreek-Waterland

Digitaal Monument Joodse Gemeenschap in Nederland (www.joodsmonument.nl)

Gemeentearchief Amsterdam (GAA)

idem, Dagboek Cor Inja WO II

Gemeentearchief Zaanstad en Oostzaan (GAZ) 

idem, Oorlogsarchief Zaandam, Koog aan de Zaan, Oostzaan

idem, Inlichtingen betreffende verzetsdaden gedurende de Duitse bezetting (politie Zaandam)

idem, Belevenissen van een Oostzaanse secretarie-ambtenaar tijdens de jaren 1940-1945 (H. Beerling)

Historische collectie Joods Historisch Museum, Amsterdam (JHM - www.jhm.nl)

Historische collectie Jelle Brinkhuijsen, Oostzaan

Historische collectie Jan van Bohemen, Westerbork

Historische collectie Dieuwke Grijpma, Sankt Vith

Historische collectie Henk Krigee, Zaandam

Historische collectie Herman Openneer en Nederlands Jazz Archief, Amsterdam (NJA)

Historische collectie Erik Schaap, Zaandam

In Memoriam, L'Zeker (www.dutchjewry.org)

Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Amsterdam (NIOD)

idem, Zaanse burgemeesters- en politie-ophaallijsten 1942, Evacuatienota's Joodsche Raad 1942

idem, materiaal over NV Essencefabriek Polak& Schwarz, doc. II 1359

idem, materiaal over Piet Bosboom

idem, Dagboek van een Joodsche onderduiker 8 juli 1943-5 mei 1945 (Isidore Blitz)

New York Public Library (Joodsch Zaandam)

Nieuw Israelietisch Weekblad (NIW)

Oorlogsgravenstichting (www.ogs.nl)

Rijksinspectie der Bevolkingsregisters, Statistiek der bevolking van joodschen bloede in Nederland (1942)

Waterlands archief (Gemeentearchief Wormer)

 

 

Mondelinge bronnen 1998 - 2009 (niet uitputtend)

 

Mevr. H. Abbring-Evers, Oostzaan

Elsa van Albada-van Dien, Amsterdam

Carla Annema-Baijens, Gorredijk

Horst Bergmeier, Duitsland

Wim Blank, Zaandam

Simon Boers, Zaandijk

Nathan Bolle, Amsterdam

Adriaan Bosboom, Zaandam

C. Boschman, Krommenie

Henk Brinkman, Assendelft

Annie Croeze, Groningen

Martha van Dam-Zwaaf, Amsterdam

Max en Lutie Degen, Callantsoog

W. Dekker-de Vries, Zaandam

Dirk Doeves, Zaandam

Gerard Duijf, Koog a/d Zaan

Harry Fields, New York

Cor Flipse, Zaandam

M. Geerling-Schaap, Wons

Josine van Gelder-Smit, Zaandijk

Nel Grooteman-Winter, Assendelft

Cora Hamme-Stuiver, Den Haag

Sjoerd Hondema, Krommenie

Willem Hoogendoorn, Zaandam

Diana Hottentot-Blits, Oostzaan

B. H. Jürgens, Epe

Liesbeth Kamst-Brilleman, Zaandam

Lenny van Kesteren-Bierman, Loenen a/d V.

Gerard Klitsie, Zaandam

Kees Kokernoot, Zaandam

Henk Krigee, Zaandam

Corrie Lammes, Uitgeest

Mevr. H. van Lingen-Bosboom

Mevr. Marcuse-Sig, Zaandam

Jan Mars, Verenigde Staten

Jenny Moked-Alexander, Amsterdam

Max en Beppie Nunes Nabarro-Ephraïm

Max Olij, Alkmaar

Marianne Peereboom, Zaandam

Fred Roodenburg, Castricum

Manfred Rosenbaum, Israël

Gerrit Russelman, Amsterdam

Sella Sanders-van Straten, Amsterdam

Leo Schijveschuurder, Amsterdam

Paul Schwarz, Amsterdam

Betty Sluijter, Almere

Marcel Soesman, Amsterdam

Jack Spalter, Wormer

Irene Sperber, Groningen

Hartog Streim, Amsterdam

Mevr. E. Uhl-Dijkstra, Zaandam

Jan Venema, Westzaan

Gré Vis-Luttik, Westzaan

Barbara Vollmann-Petersen, Zaandam

Carry van Weezel-Blitz, Amsterdam

Judith van Witsen, Amsterdam

Klaas Woudt, Zaandijk

Mevr. W. van Zaalberg Zelst, Utrecht

Klaas Zwart sr., Wormerveer

 

 

Literatuur - Zaans jodendom 1900 - 1950

 

Auwerda, J. De Joodse Gemeente in Zaandam (Westzaan, 1988)

Bosboom, A. Nathan Nussbaum (Wormerveer, 2000)

Brinkhuijsen, J. Ligtvoet, P. en Takkenberg, W.† Joodse vluchtelingen in Oostzaan/Oostzanerwerf gedurende de jaren 1933-1945 (Oostzaan, 2005) (www.profor.nl)

Bruggen, C. van, Het huisje aan de sloot. In: Vijf Romans. Querido 1979

Fields, H. Turbulent Times. A memoir by Harry Fields (Los Angeles, 2005); idem, Turbulente tijden. De odyssee van een Joodse vluchteling (Verbum 2007)

Hartmans, R. Fragmentgenealogie van de joodse goud- en zilversmeden-familie Vet (Zaandam) in Mededelingenblad voor de afdeling Zaanstreek-Waterland van de Nederlandse Genealogische Vereniging (september 1993)

Heere, P.H. De joodse gemeenschap in de Zaanstreek 1780-1950 (H1-9) en Joodse onderduikers in de Zaanstreek (H8a) in De Typhoon (31-3 t/m 5-5-1990)

Heere, P.H. Ter nagedachtenis aan de Joodse inwoners van Zaandam, Koog aan de Zaan, Zaandijk, Wormerveer, Krommenie, Assendelft en Westzaan die in de oorlogsjaren 1940-1945 door de hand van de bezetter zijn omgekomen. Gedenkboek en -teken onthuld op 3 april 1990 (G1-38)

Het geslacht Vet in: Met Stoom, Tijdschrift van de Vereniging tot Behoud van Monumenten van Bedrijf en Techniek in de Zaanstreek (juni 1993)

Het 75-jarig bestaansfeest der synagoge in: De Zaanlander van 22-1-1940

Ligtvoet, P. in samenwerking met Takkenberg, W.† Gegevens van de verdreven joodse gemeenschap van de Zaanstreek (1930-1950) (Zaandam, 1999)

Ligtvoet, P. Langs joodse bedrijfspanden in de Zaanstreek (1930-1950) in Anno 1961 (Zaanstad, juli 2000)

Ligtvoet, P. Namen Herdenkingsplaquette 1940-1945 Essencefabriek Polak & Schwarz Nederland (Zaandam, mei 2003)

Plaquette Polak & Schwarz, Irene Vorrinkplein (ingang Maison d'Essence), Zaandam

Schaap, E. Mijn lied, mijn leed, mijn hartstocht. Het leven van Jacob Israël de Haan (1881-1924) (Westzaan, 1999)

 

 

Literatuur - Nederlands jodendom 1900 - 1950

 

Arnon, C. Jewish Resistance in Holland. Group Westerweel and Hachshara in Judaism (2000)

Bakker, A. Dag pap, tot morgen. Joodse kinderen gered uit de crèche. Uitgeverij Verloren (2005)

Bazuin, J.E. Theesurrogaat voor Sneek. Joodse kinderen overleefden de oorlog. (Leeuwarden, 2006)

Caransa, A. Verzamelen op het Transvaalplein. Ter nagedachtenis van het Joodse proletariaat van Amsterdam (Baarn, 1984)

Coppenhagen, J.H. Anafiem Gedoe'iem, Overleden joodse artsen uit Nederland (1940-1945) (Rotterdam, 2000)

de Cort, B. Solidariteit in anonimiteit. De geschiedenis van de leden van de Onafhankelijke Socialistische Partij (1932-1935) (Nijmegen, 2004)

Dijk, H. van en Bartelsman, M. Deportatie of sterilisatie in de Volkskrant (24-1-1998)

Flap, H., Geurts, K. en Ultee, W. De jodenvervolging in lokaal perspectief in De organisatie van de bezetting, onder redactie van Henk Flap en Wil Arts, Amsterdam 1997

Frank, A. Het achterhuis (24-6-1942)

Gutman, I. (hoofdredactie) Rechtvaardigen onder de Volkeren. Nederlanders met een Yad Vashem-onderscheiding voor hulp aan joden (Amsterdam/Antwerpen, 2005)

Gutman, I. The Encyclopedia of the Righteous Among the Nations. Rescuers of Jews during the Holocaust (Jerusalem, 2004)

Hondius, D. Terugkeer: antisemitisme in Nederland rond de bevrijding ('s-Gravenhage, 1990)

Hondius, D. Absent. Herinneringen aan het Joods Lyceum Amsterdam 1941-1943 (Amsterdam, 2000)

Kuyt, B.S. Our story (New York, 1995)

In Memoriam. L'zeker ('s-Gravenhage, 1995)

Lakmaker, J. Voorbij de Blauwbrug Wereldbibliotheek, 2008

Leeuw van Weenen-van de Hoek, Matsewa, R. de Joodse begraafplaatsen op Voorne-Putten, Geervliet en Zuidland (Zuidland, 1998)

Levend Joods Geloof 38, december 1991

Marks, J. Verborgen kinderen (Weert, 1994)

Möller, T. Tussen noodlot en extase. Het leven van Johan Polak (1928-1992) in De Parelduiker (december 1998, p. 5-6)

Moore, B. Slachtoffers en overlevenden. De nazi-vervolging van de joden in Nederland (Amsterdam, 1998)

Muller, S. Tot vanavond en lief zijn hoor. Oorlogsherinneringen. (Houtekiet, 2005)

Pinkas Geschiedenis van de joodse gemeenschap in Nederland (Amsterdam, 1992)

Presser, J. Ondergang. De vervolging en verdelging van het Nederlandse Jodendom 1940-1945 (I en II) ('s-Gravenhage, 1965)

Roof en restitutie Joods vermogen, Rapport uitgebracht aan de Contactgroep Tegoeden Wereldoorlog I-II (Commissie van Kemenade) (Ministerie van Financiën, 1999)

Rijksinspectie van bevolkingsregisters, Statistiek der bevolking van joodschen bloede in Nederland (mei 1942)

Straaten, F. van der Herinneringen en belevenissen aan/van Palestina-pioniers in Nederland (Mijnsheerenland, 1998)

Stuhldreher, C.F. De legale rest: gemengd gehuwde joden onder de Duitse bezetting (Amsterdam, 2006)

Thijn, E. van Het verhaal (Amsterdam, 2000)

Valkhoff, Z. Leven in een niet-bestaan. Beleving en betekenis van de joodse onderduik (Utrecht, 1992)

Yigael, B. They were our friends. A memorial for the victimes of the Hachsjarot and the Hechalutz underground in Holland (Jerusalem, 1990)

 

 

Literatuur -  De Tweede Wereldoorlog in de Zaanstreek

 

4-5 mei-Comité Oostzaan Waar recht tot onrecht wordt wordt verzet tot plicht (Oostzaan, 1995)

5-Mei-Comité Wormer Beklemmende jaren. Kroniek van Wormer in de Tweede Wereldoorlog (Wormer, 1988)

Boot, J. Na vijftig jaar. Herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog in de Zaanstreek (Westzaan, 1995)

Bruin, J. de De schipper van de Dankbaarheid (Alkmaar, 1985)

Doeves, D. Dirkie de Zaankanter (Zaandam 1985)

Echtpaar Spalter, ontkomen aan allerergste in De Tyhoon (4-5-1985)

Hoen, J.J. 't en Witte, J.C. Zet en Tegenzet (Zaandijk, 1975)

Hoen, J.J. 't De Zaanstreek gedurende de bezettingstijd (1940-1945) (Krommenie, 1984)

Hof, J. Verzet 1940-1945 (Kampen, 2002)

Hondema sr., J. Herinneringen aan de jaren 1940-'45 (Krommenie, 1965)

In de donkere schaduw van de oorlog in Het Parool (22-4-1989)

Kabel, C. Kabeltjeskrant in De Zaankanter (14-4-2006)

Kemp, B. Luchtoorlog boven de Zaanstreek (Westzaan, 2003)

Klijn, E. De Illegale Pers. De Zaanse ondergrondse nieuwsvoorziening tijdens WO II (1992)

Pointl, F. Retour Krommenie in Vijf laatste verhalen (Amsterdam, 1999)

Pointl, F. Krommenie 1943 in De Tweede Ronde. Tijdschrift voor Literatuur (Winter, 2004)

Rijpstra-Verbeek, M. Soepgroente. Het levensverhaal van Tilly Périn-Bouwmeester ('s Gravenhage -Rotterdam, 1970)

Roodenburg, F. Het Zaanlands Lyceum in de oorlogsjaren 1940-1945 (Castricum, 2006)

Sabel, A. Vijf en zeventig jaren Sabel (1951)

Schaap, E. Walraven van Hall. Premier van het verzet (1906-1945) (Wormer, 2006)

Schaap, E. Vrijgevochten. Zaans verzet in nationaal perspectief (1940-1945). Remmert Aten, Andreas Ausems, Piet Bosboom, Jaap Buijs, Jan Eikema, George Jambroes (Wormer, 2008)

De St. Bonifatius in donkere dagen (Zaandam, 1995)

Stichting Fotoboek Zaans Verzet Bezetting en verzet in de Zaanstreek 1940-1945 (Zaanstad, 1985)

Swart, W. Zaanstreek in bezettingsjaren (Zaandam, 1980)

Uittenbogerd, D. Oorlogservaringen van mijn grootouders (Utrecht/Deurne/Boekel/Uden, 1991-2003)

Visser, H. Wij konden onderduiken (Amsterdam, 1997)

Vreeken, R. Herdenkingsmonumenten in Zaanstad, 1940-1945 (Zaanstad, 1998/2002)

Boekje Yad Vashem-plechtigheid (Zaandam, 11-5-2006)

 

 

Literatuur - De Tweede Wereldoorlog in Nederland en elders

 

Bergmaier, H.J.P. Chronologie der Deutschen Kleinkünstler in den Niederlanden 1933-1944 (Hamburg, 1998)

De Musicus - Nederlands Jazzarchief

Evers, B. Je ouders delen (Kampen, 1999)

Goldhagen, D.J. Hitler's willing executioners. Ordinary Germans and the Holocaust (New York, 1997)

Heere, P.H. De Eerebegraafplaats te Bloemendaal ('s-Gravenhage, 2006)

Inja, C., Hoekema, G.G., Visser, P. Geen cel ketent deze dromen (Uitgeverij Verloren, 2001)

Jaldati, L. (Lientje Brilleslijper) en Rebling, E. Sag nie, du gehst den letzten Weg. Lebenserinnerungen 1911-1988 (Marburg, 1995)

Jazzwereld - Nederlands Jazzarchief (1931-1940; 1945-1975)

Jong, L. de Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog ('s-Gravenhage, deel 4-1972 en 5-1974)

Klijn, M. De Stille Slag. Joodse Arnhemmers 1933-1945 (Westervoort, 2003)

Kok, A. De verrader. Leven en dood van Anton van der Waals (Amsterdam, 1995)

Kunz, L. Weg door de nacht (1945)

Liempt, A. van Kopgeld - Nederlandse premiejagers op zoek naar joden, 1943 (Amsterdam, 2002)

Müller, M. Anne Frank. De autobiografie (Amsterdam, 1998)

Pauw, J. L. van der Rotterdam in de Tweede Wereldoorlog (Rotterdam, 2006)

Rep, J. Englandspiel (Bussum, 1977)

Salemink, Th. Stil verzet of publiek protest. Herdenkingslezing in Kamp Amersfoort (Amersfoort, 19-4-2006)

Schröter, H. Geschichte und Schicksal der Essener Juden (Essen, 1980)

Tongeren, H. van Beknopt historisch verslag van de werkzaamheden van Groep 2000 (Amsterdam, 1946)

Valkhoff, Z. en Withuis, J. Leven in een niet-bestaan. Beleving en betekenis van de joodse onderduik (Utrecht, 1992)

Walda, D. Amsterdam-Zuid in oorlogstijd (Amsterdam, 1986)

Weil, G. Leb ich denn, wenn andere leben (Zürich, 1998)

Win, H. van Een jood in nazi-Berlijn (Amsterdam, 1997)

Zaich, K.B. "Ich bitte dringend um ein Happyend." Deutsche Bühnenkünstler im niederländischen Exil 1933-1945(Frankfurt an Main, 2001)

Zijl, A. van der Sonny Boy (Amsterdam, 2006)

 

 

Literatuur - Westerbork, Vught en andere kampen

 

Ausgewählte Probleme aus der Geschichte des KL Auschwitz (Auschwitz, 1978)

Borensztajn, J.H. Dagboek 1943-1945 (Amsterdam, 1998)

Karas, J. Music in Terezin, 1941-1945 (Stuyvesant 1985)

Koker, D. Dagboek geschreven in Vught (Amsterdam, 1993)

Lindwer, W. Kamp van hoop en wanhoop.Getuigen van Westerbork, 1939-1945 (Balans, 1990)

Mechanicus, P. In Dépôt. Dagboek uit Westerbork (Amsterdam, 1989)

Meijer, D. Onbekende kinderen. De laatste trein uit Westerbork (Amsterdam, 2001)

Mulder, D. en Prinsen, B. (redactie) Lachen in het donker. Amusement in Westerbork (Hooghalen/Assen, 1996)

Kamp Westerbork, voorportaal van de vernietiging (Westerbork, 1991)

Klein, P.W. en Kamp, J. van de Het Philips-Kommando in Kamp Vught (Amsterdam, 2003)

Oord, N. van der Jodenkampen (Kampen, 2007)

VVN-Bund der Antifaschisten (Bergen-Belsen, 1943-1945)

Wagenaar, A. Settela. Een meisje krijgt haar naam terug (Amsterdam, 1995)

Een gat in het prikkeldraad (Westerbork, 2003)

 

 

Literatuur - De Zaanstreek 1900 - 1950

 

Adresboek voor de Zaanstreek (Zaandam, 1937/1941/1946)

Aten, J. Wormerveer langs Weg en Zaan (Wormerveer, 1967)

Bergers, A. Zaandam, zo was het (Almere, 1995)

De families Bruijn en Wilderom Koog-Zaandijk in vervlogen jaren (Amsterdam, 1996)

Hottentot, J. Koog aan de Zaan in oude ansichten, deel 2 (Zaltbommel, 1979)

Hottentot, J. Zaandam in oude ansichten, deel 2-10 (Zaltbommel, 1982-1986)

Hottentot, J. Zaandam, toen en nu (Zaltbommel, 1981)

Hottentot, J. Kent u ze nog...de Zaandammers? (Zaltbommel, 1982)

Kerssens, D. Zaans Namen Lexicon (Westzaan, 1998)

Kingma, V. en Diepen, A. van (redactie) De Rode Zaan. Honderd jaar strijd en solidariteit (Zaandam, 1999)

Klopper Jbzn., J. Namen van akkers, landerijen, meren, vaarten en sloten in de banne Wormer, Jisp en Neck (Wormer, 1996)

Korf, J. en Sante, J.W. van Zaandam in oude ansichten, deel 1 (Zaltbommel, 1987)

Kuyt, Th. en Bart, G. Van Papenpad tot Oostzijde (Zaandam, 1946)

Mol, C. Uit de geschiedenis van Wormer (Wormerveer, 1966)

Molenaar-Valk, M. Herinneringen aan Zaandam 1935-1960 (Zaandam, 2009)

Nägele, H. en Schaap, D. Geen oorlog geen munitie. De geschiedenis van 300 jaar militaire produktie (Haarlem, 1979)

Niedekker, D. e.a. Zaankanters bestaan niet! Migratie toen en nu (Wormerveer, 2002)

Oosterbaan, G. Tussen Leven en Dood. Geschiedenis en lotgevallen van Zaankanters wonend langs de Zaan tussen Watermolen Het Leven en meelmolen De Dood  (Zaandam, 1979)

Pielkenrood, E. Maison d'Essence. Een huis met een luchtje (Wormer, 2002)

Roggeveen, P. Verschillende historische artikelen in Dagblad Zaanstreek (1998-2001)

Rol, C. Jisper Jan Klopper zocht en vond de namen van tweeduizend landjes in het Wormerland in Dagblad Zaanstreek (juni 1996)

Saus, N. Venema Westzaan in De Wessaner (februari 2006)

Soeren, F. van Huisartsen - specialisten & ziekenhuizen. Feiten uit de Zaanse geneeskunde van de twintigste eeuw (Wormer, 2004)

Sporen in de grond (1): archeologische vondsten in Met Stoom (oktober 1993)

Visser, G. Kent u ze nog ... de Krommenieërs (Zaltbommel, 1980)

Witte, J.H. Pijpekopjes (Zaandijk, 1974)

Woud, T. Wandeling door Koog aan de Zaan en Zaandijk omstreeks 1900-1905 (Zaandam, 1964)

Woudt, J.P. Te-Deum voor het Zaanlands Lyceum (Zaandam, 1991)

Woudt, K. e.a. Encyclopedie van de Zaanstreek (Wormerveer, 1991)

Woudt, K. Van begin tot eind. Overleveringen en herinneringen van een drukkerijgeslacht (Wormer, 2004)

Zaandam in 1905. Twee niet ondertekende krantenartikeltjes uit de collectie Moes-Jonkers (1973)

Zóó leert u Zaandam kennen, gemeente Zaandam (editie 1939).

 

 

Literatuur - Anders

 

Molenaar, L. 'Wij kunnen het niet langer aan de politici overlaten'. De geschiedenis van het Verbond van Wetenschappelijke Onderzoekers (1946-1980) (Delft, 1994)

Broekhuis, R.  en Vos, C. De geheime dienst (Boom, 2005)

 

 

Websites

 

Zie de noten van de lemma's