BARTELS-DRUKKER (ENGELINA)
Gezin Engelina Bartels-Drukker (Zaandam, 30-11-1910)1
Engelina en haar gezin woonden tijdens de oorlog aan de Vinkenstraat 126, eigendom van het joodse echtpaar Vet*. Engelina was de dochter van de populaire olieboer Hartog Drukker*, die in dezelfde straat woonde. Haar naam staat genoteerd op de aanvullende lijst van 'alhier wonende joden'. In totaal vermeldt deze lijst zestien gemengd gehuwde joden, vooral Nederlandse vrouwen. Op een later briefje staan de namen van hun 'arische' wederhelften, in dit geval Willem Antonie Bartels (Apeldoorn, 27-9-1910). Twee op de aanvullende lijst vermelde huisgenoten, vermoedelijk kinderen, worden niet bij naam genoemd. Op de gezinskaart staat wel zoon George (Zaandam, 30-6-1936) genoemd.
Voor de oorlog
De Nederlands-hervormde Willem Bartels was magazijnbediende bij de Hema. Hij trouwde op 12 juli 1934 in Zaandam met de niet-godsdienstige Engelien Drukker. Het jonge echtpaar woonde eerst in de Rosmolenstraat 45, maar verhuisde in mei 1935 naar Dampad 96 en in december 1936 naar de Vinkenstraat 47, niet ver van Engeliens ouders en broer.
Oorlog
Zaandam was de eerste Nederlandse gemeente waaruit de joodse bevolking werd verdreven. Er heerste tijdens de 'evacuatie-dagen' van januari 1942 grote verwarring bij de autoriteiten, en dus ook bij de slachtoffers. Onduidelijk was wat er precies met wie te gebeuren stond. In de meeste gevallen moesten de complete gezinnen van gemengd gehuwde Nederlands-joodse vrouwen uit Zaandam vertrekken, maar op een later tijdstip dan volledig joodse huishoudens. Bovendien mochten, in tegenstelling tot de voljoodse gezinnen, gemengd gehuwden hun meubels meenemen. Dat gold dus ook voor de familie Bartels.
Vervolg
Het gezin Bartels-Drukker overleefde de oorlog.
1 Weitere Aufstellung nr. 1 (4); Evacuatierapporten; Gezinskaart
17 januari 1942
Op 17 januari 1942 noteert politieman M., die vijf Nederlandse gemengd gehuwden op zijn looplijstje heeft staan, dat het gezin Bartels-Drukker 'gedeeltelijk vertrokken' is. De vier andere gezinnen krijgen na korte tijd de sleutels van hun verzegelde huizen terug, omdat volgens een latere bepaling 'de man Christen is'. Dat zal bij Engelien Bartels ook zijn gebeurd. Deze bepaling achteraf komt van de SS'er Willy Lages, het hoofd van de Zentralstelle für jüdische Auswanderung, en slaat op de joodse vrouwen met 'arische' echtgenoten.
Op maandag 26 en dinsdag 27 januari wordt deze groep gemengd gehuwden aangezegd dat zij voor 2 februari 1942 alsnog naar Amsterdam moeten verhuizen. Op 2 februari stelt een andere politieman ten aanzien van het echtpaar Bartels-Drukker vast: "Verhuist vandaag naar Amsterdam, Vrolijkstraat2 337 II." Hun huis zal vervolgens worden geconfisqueerd. De ouders en broer van Engelina waren al op 17 januari naar de hoofdstad vertrokken.
2 Bedoeld is: Vrolikstraat