LEEUW, DE (KAREL)

Echtpaar Karel de Leeuw (Amsterdam, 10-2-1908)1

De arts Karel de Leeuw trouwde op 25 september 1935 met de Nederlands-Hervormde Jacoba Rachalina van Riessen (Beverwijk 17-1-1904). Zij was verpleegster. Het echtpaar ging wonen op de Stationsstraat 82, waar hij zijn dokterspraktijk uitoefende.

Oorlog

Zoals alle joodse beoefenaars van vrije beroepen mocht ook dokter De Leeuw vanaf 1 mei 1941 zijn beroep niet meer uitoefenen. Samen met zijn collega Eisendrath* deelde hij dit in maart mee aan het Algemeen Afdeelingsziekenfonds Zaanland. Beide artsen moesten hun praktijk overdragen en mochten daarbij geen aandeel in de opbrengst van de opvolger houden.2 Ook het gemengd gehuwde doktersechtpaar moest in januari 1942 naar Amsterdam.

'Ons Verpleeghuis'

Karel de Leeuw ging alleen. Jacoba was net zwanger en vanwege ziekte opgenomen in een Zaans verpleeghuis. Het ging om 'Ons Verpleeghuis' aan de Boschjesstraat 4 in Koog, waar een kraamafdeling was. Koog aan de Zaan was op 30 maart 1942 aan de beurt om 'Judenrein' gemaakt te worden. Dat bleek Jacoba niet te treffen. Gemengd gehuwden vielen intussen niet meer onder de 'evacuatie'-bepalingen. En zieken met doktersattest eerder in Zaandam al niet. Jacoba kan in het verpleeghuis met twee joodse medebewoners te maken hebben gehad. De Amsterdamse Wil Zaalberg van Zelst* werkte er in die tijd als verpleeghulp; zij was halfjoods en viel evenmin onder de verbanning. Vanaf 21 april 1942 woonde in het huis aan de Boschjesstraat ook Judith van Thijn*. Zij had een dag later eigenlijk uit Zaandijk 'geëvacueerd' moeten worden, maar mocht vanwege haar leeftijd voorlopig naar het ziekenhuisje van Koog aan de Zaan.

Amsterdam

Onbekend is hoe lang Jacoba de Leeuw-van Riessen in 'Ons Verpleeghuis' is gebleven. Volgens het persoonsbewijs, dat in 1945 werd bijgewerkt, zijn Karel en zijn vrouw op 18 augustus 1942 naar Harmoniehof 59-boven in Amsterdam verhuisd. Op 25 augustus beviel Jacoba hier van een dochter. Deze kreeg de naam Anna Clara ('Annette'), naar grootmoeder de Leeuw. De moeder overleed een week later, op 1 september.

Onderduik

Als weduwnaar genoot Karel niet langer de voorrechten van gemengd gehuwden. Hij vond een schuilplaats op de Amsterdamse zolder van Louise Kroon en haar dochter Pauline.3 Daar bleef hij tot de winter, toen zijn onderduikplek te koud en gevaarlijk werd. In Zaandam vond hij een nieuwe schuilplaats. Karel de Leeuw correspondeerde tijdens de onderduik, onder de schuilnaam 'Jan', met zijn goede vriend Wim Bolding uit Zaandam. De dochter van Wim en Toos Bolding, Marjon, was zeven dagen voor Annette geboren. Ze wisselden ideeën uit over hoe en waar de invasie zou kunnen plaatsvinden. Karel speculeerde over een tunnel onder het Kanaal. In dezelfde brief schreef hij over de twee meisjes. "Vergelijkingen maken kan ik niet goed in de gegeven omstandigheden. Wel weet ik dat Annètje nog niet verstaanbaar praat, maar verder ook actief en pienter is." De brief is vermoedelijk van eind 1943 (zie de illustratie). Annètje was blijkbaar op een ander adres ondergebracht.

Bevrijding

Karel overleefde de oorlog, maakte in Zaandam de bevrijding mee en trouwde met de vrouw die hem zijn onderduikplaats had gegeven, Maretta Catharina IJdenberg, weduwe van Leendert van Klaveren. Zij woonde aan de Havenstraat 17.4 Karel de Leeuw maakte in Zaandam de bevrijding mee en begon op de Stationsstraat 82 opnieuw met zijn huisartsenpraktijk. Het echtpaar kreeg drie zoons, Henry, Alex en Peter.

Verwanten

Ook Karels moeder, Anna Clara de Leeuw-de Lieme, en een neef, Bernard Chits, doken in Amsterdam onder bij moeder en dochter Kroon. Ze konden er geruime tijd blijven en overleefden de oorlog.

Karel had drie broers (Alexander Salomon, Henry en Hugo) en een zuster (Marie). Alexander Salomon5 is in Auschwitz vermoord. Hij was een vooraanstaand communist, sociaal advocaat en publicist. Alex dook niet consequent onder en werd in mei 1941 opgepakt, en evenals veel partijgenoten naar kamp Schoorl en later kamp Amersfoort gestuurd. Hij maakte zich vooral zorgen over de gezondheid van zijn moeder en schreef haar tot zijn bittere einde brieven om haar te vertellen dat het goed met hem ging. In juli 1942 werd hij naar Auschwitz gedeporteerd. Daar stierf mr. Alex de Leeuw op 4 augustus 1942 in de gaskamer. Zijn brieven maken deel uit van het archief Ger Harmsen op het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG). Harmsen wijdde een uitgebreide biografische studie aan hem.

De andere kinderen hebben de oorlog overleefd.